X
تبلیغات
پیکوفایل
رایتل
1391,10,16

چالش های روانی در فعالیت های ورزشی


متخصصین اعتقاد دارند که فعالیت های حرکتی و ورزش می تواند به عنوان یک عامل مؤثر، زندگی و عملکرد افراد را تحت تاثیر قرار دهد. مسلماً توانایی روانی در دستیابی افراد به اهداف مورد نظر از اهمیت بسزایی برخوردار است .

بخش اعظمی از وظایف روان شناسان ورزشی کمک به آن دسته از ورزشکاران عادی است که نیاز به توانایی های روانی فراتر از وضع موجود دارند؛ بنابراین ، برنامه آماده سازی روانی در مرحله اول ویژه ورزشکارانی است که به نوعی با چالش های روانی از قبیل استرس ، کاهش اعتماد به نفس و بحران های هیجانی مواجه هستند. بدین ترتیب ، شناخت این چالش ها و ارائه رویکردهای مناسب روانی در برخورد با آن از جمله مسائل مهم در حیطه بهداشت روانی ورزشکاران محسوب می گردد. بدیهی است در این میان نقش آموزش مهارت های روانی در مواجهه با این چالش ها از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد که به مهم ترین چالش ها در این زمینه می پردازیم .

● استرس

استرس به عنوان عاملی مرتبط با عنصر انرژی روانی همواره در بهداشت روانی ورزشکاران مطرح بوده است . بدیهی است هنگامی که ورزشکار در شرایط ویژه ای مانند مسابقه به خصوص در حضور تماشاگران قرار می گیرد، در نخستین گام به مقایسه تصور آنچه از او انتظار می رود، با آنچه که سطح مهارت خود می داند، می پردازد و چنانچه شاهین ترازوی او به سمت تقاضا و انتظار میل داشته باشد، یقیناً فرد استرس حاصل از اضطراب خود را تجربه خواهد نمود. نکته مورد توجه این که حتی اگر احساس کند که توانایی و مهارت او از سطح تقاضاهای یک مسابقه نیز بیشتر است ، استرس را مجدداً در کنار خود خواهد داشت چرا که استرس در حقیقت مولود دوگانگی وعدم تقارن میان خواسته ها و ظرفیت ها است و بدیهی است که سبکبالی و آرامش تنها در سایه هماهنگی و همسازی میان آن دو حاصل می گردد. از طرف دیگر، دوری از وقایع محیطی نیز به نوعی می تواند استرس را به دنبال داشته باشد زیرا که به نوبه خود نوعی فشار روانی محسوب می گردد.

چالش روانی مهم ورزشکار در این میان شاید ناتوانی در درک تفاوت بین دو مفهوم انرژی روانی و استرس می باشد. این چالش هم ورزشکار و هم مربی او را به کام خواهد کشید چرا که مشکل اصلی آنان یافتن سطح بهینه و مطلوبی از این دو عامل می باشد.

طبیعی است که به هنگام فعالیت ورزشی ، ورزشکار صرفاً از حرکات خود آگاهی دارد و چندان واقف بر وضعیت روانی خود نیست و شاید فقط قادر به توضیح در خصوص حرکات خود باشد. بدیهی است در این میان نقش مؤثر مربی یا روان شناس ورزشی در تبیین ظرایف روانی ورزشکار بسیار خودنمایی می کند. باید توجه داشت که سه عامل محیط ، تصورات ورزشکار و سطح برانگیختگی او در تعیین میزان این استرس کاملاً دخیل می باشند. در حالت طبیعی ورزشکار سعی در پنهان سازی علت واقعی استرس دارد و تا حدودی محیط را به عنوان مقصر اصلی قلمداد می کند و به شماتت آن می پردازد و به عبارتی ، علت اصلی را مخفی می کند. این شیوه در حال حاضر به صورت یک عادت در میان ورزشکاران در آمده است . هر چند نباید از نظر پنهان داشت که اگرچه محیط عامل مؤثری در بروز استرس است ؛ لیکن ، تصورات و برداشت های فرد به نوبه خود می تواند منشاء بروز استرس باشد. نوع تفسیر و برداشت او از وقایعی که روی می دهد، می تواند عاملی مؤثر در بروز استرس به شمار آید. بدیهی است در شرایطی آرمانی حتی ازدحام تماشاگران نه تنها نمی تواند عاملی برای استرس ناشی از عوامل محیطی و برداشت فرد از این عامل محیطی به شمار آید؛ بلکه ، قادر است به صورت موقعیتی مناسب در به تصویرکشیدن مهارت های ورزشی توسط ورزشکار خودنمایی کند. این موضوع دقیقاً بستگی به تفسیر و برداشت او از چنین واقعه ای دارد.

عامل دیگر در این میان ، نوع پاسخ فرد به چنین عوامل محیطی است . شاید که پاسخ او به عوامل فشار بتواند سطح انگیختگی او را افزایش دهد یا برعکس ، با افکار منفی خود اثرات مخرب محیطی را برای خود دو چندان نماید. این افکار منفی می تواند در قالب تشویش عمل نماید هرچند که تشویش در نفس خود لزوماً استرس را در پی نخواهد داشت .

در هر حال ، راهکار مؤثر در مواجهه با این چالش را در سه بعد می توان جستجو نمود. نخست ، تغییر محیط ، سپس سطح انگیختگی و در پایان تغییر افکار منفی که در کنار سه عامل فوق ، آرام سازی نیز می تواند کاملاً مؤثر واقع گردد.

● کاهش اعتماد به نفس

عموماً اعتماد به نفس را نمایش احساس ارج و قرب شخصی تعریف نموده اند و هدف نهایی آن نیز دریافت تفکر شایستگی است . برخی از متخصصین اعتقاد دارند که ورزشکار باید دائماً در این تصور و باور باشد که پیروز خواهد شد. البته در این میان باید تفاوت میان اعتماد به نفس حقیقی را با توهم اعتماد به نفس در نظر داشت . در حقیقت ، اعتماد به نفس با رویاهای فرد سنخیتی ندارد؛ بلکه ، با اهداف واقعی او در ارتباط است . بدیهی است که با افزایش اعتماد به نفس ، عملکرد فرد نیز توسعه می یابد ولی چنانچه از حد طبیعی فراتر رود، سطح عملکرد او رو به کاهش خواهد نهاد و علت اصلی آن نیز احساس بی نیازی از تمرین در ورزشکار است . طبیعی است که ورزشکار متکی به اعتماد به نفس واقعی ، اهداف خود را منطبق برتوانایی های خود می نماید. روشن است که اعتماد به نفس به تنهایی نمی تواند جایگزین قابلیت های جسمانی فرد گردد و در شرایطی می تواند اثرات مخربی نیز به همراه داشته باشد. نکته اساسی به عنوان یک چالش در این میان ، کاهش و ضعف اعتماد به نفس است . در چنین شرایطی ورزشکار به شدت از شکست می هراسد و با تردید عمل می کند؛ به عبارتی ، خود را از پیش باخته تصور می کند. در چنین شرایطی ورزشکار ممکن است تصورش از خود چنان باشد که خود را کاملاً بی کفایت بداند تا آنجا که هرگونه تمرین ورزشی نیز نمی تواند این وضعیت را تغییر دهد.

در چنین حالتی نقش مربی آن است که انتظارات منفی از عملکرد را در او تبدیل به انتظارات مثبت نماید. نقطه مقابل در این میان سراب اعتماد به نفس یا به عبارتی ، اعتماد به نفس غلط است . در چنین شرایطی دیدگاه فرد نسبت به توانایی هایش فزون تر از حد طبیعی است . گاهی اوقات در چنین وضعیتی ورزشکار به عنوان فردی مغرور، سرشار از نخوت و متکبر شناخته می شود. در پاره ای موارد چنین شرایطی را مربی فراهم می آورد؛ بدین معنی که مربی با تشویق فرد به داشتن فکر مثبت ، بذر نوعی باور به توانایی مطلق را در ذهن او می پروراند. بدیهی است اعتقاد به ضرورت پیروزی دائم می تواند شکست و عوارض جبران ناپذیری را حداقل در بعد روانی ایجاد نماید.

به نظر می رسد بهترین نوع اعتماد به نفس آن چیزی نیست که ورزشکار تصور می کند؛ بلکه ، آن چیزی است که او تصور می کند با تلاش های خود و تطبیق آن با توانایی هایش می تواند به آن دست یابد. بنابراین در چنین شرایطی به عنوان یک اصل کلی مربی باید در نظر داشته باشد که در هنگام پیروزی دیگران بر ورزشکار هیچ گاه اجازه ندهد که او در معرض طعنه قرار گیرد یا به گونه ای تحقیر گردد و برعکس ، به هنگام پیروزی او بر دیگران نیز از بزرگ کردن بیش از حد او خودداری نماید. به عبارتی ، نباید نتیجه یک مسابقه را نقطه عطفی در ارزیابی خود تصور نماید.

● نتیجه گیری

استرس حاصل از عدم تقارن میان هدف و درخواست های محیطی از فرد و نیز ذهنیات فرد از برآورد توانایی خود است . در این میان محیط تنها عامل تعیین کننده نیست ؛ بلکه ، تصورات و ذهنیات فرد نیز به نوبه خود بسیار دخیل می باشند. این چالش را می توان با استفاده از روش هایی کاهش داد یا به طور کلی محو نمود. برای مثال ، می توان از اصلاح و تغییر شرایط محیطی ، آرام سازی یا شیوه های روانی دیگر استفاده نمود و با بهره گیری از یک تفکر منطقی این تعادل را ایجاد نمود.

درخصوص اعتماد به نفس نیز باید اذعان داشت که اعتماد به نفس برآیند مجموعه ای از تجارب مثبت ورزشکار در اجرای مهارت های ورزشی است که به نوعی می تواند در او حالت خوش بینی و انتظار مثبت از خود را ایجاد نماید. این عامل جلوه ای از ارزش های شخصی او می باشد و باید توجه داشت که کاهش اضطراب به عنوان یک عامل مؤثر در افزایش اعتماد به نفس می تواند مؤثر افتد و به نوعی احساس رضایت در فرد ایجاد نماید.

نظرات (0)
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)
نام :
پست الکترونیک :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد